پیش در آمد و درآمد چیست؟

تدریس خصوصی تار و سه تار و دف

ای زنـــدگـی تــن و تــوانـم هـمـه تــو

جانی و دلی، ای دل و جانم همـه تــو

تو هستی من شدی، از آنی همه من

من نیست شــدم در تو، از آنم همه تو

درود.

در جلسات گذشته گفتیم که ما در موسیقی سنتی هفت دستگاه داریم که شور، پنج آواز و همایون یک آواز دارد.

اگر نیاز به یادآوری این مبحث را دارید اینجا کلیک کنید.

هر کدام از این دستگاه ها و آواز ها یک درآمد مجزا دارند، که البته درآمد هفت دستگاه با یکدیگر متفاوت است، ولیکن درآمد آواز های یک دستگاه، با تفاوت هایی، تقریباً مشابه هستند. منظور از تشابه تقریبی آن است بر فرض اگر بیات ترک را درآمد کنیم، شنونده ای که آن نغمه را نیوش می کند، اگر نتواند تشخیص دهد که آن درآمد، درآمد بیات ترک است، لیکن حتماً دستگاه برایش قابل تشخیص است و آن از جهت مایه ی نغمه است.

درآمد در واقع مروری کلی و جزیی ست از آنچه قرار است در دستگاه شنیده شود، علی الخصوص تحریر های دستگاه. به عنوان مثال اگر بنا باشد ردیف دستگاه ماهور نواخته شود، می بایست در ابتدا درآمد را بنوازیم که این درآمد، آنچه قرار است بعد از آن بشنویم را برای ما مرور می کند.

نکته: به نواختن درآمد هر دستگاه یا آواز، درآمد کردن می گویند. مثلاً گفته می شود همایون را درآمد کن؛ یعنی درآمد همایون را بنواز. یا سه گاه را درآمد کرد؛ یعنی درآمد سه گاه را نواخت.

در خصوص پیش درآمد توضیحی که می بایست خدمت شما عرض کنم این است که مخترع و مبدع پیش درآمد مرحوم درویش خان بوده اند. ایشان برای اولین بار، قبل از نواختن درآمد، نغمه ای را نواختند و هنگامی که از ایشان سوال شد چه کردید، در پاسخ فرمودند پیش درآمد کردم.

پیش درآمد همیشه قبل از درآمد نواخته می شود، ولی نواختن آن ضروری نیست و شامل ردیف نمی شود.

این نغمه، نغمه ایست با تمپو ( سرعت ) پایین که معمولاً طولانیست و کاملاً می بایست در دستگاه باشد. مثلاً اگر پیش درآمدی برای همایون ساخته می شود، باید کلید سُل همایون در آن لحاظ شود و به عبارتی نت های شاهد و تونیک و... همگی هماهنگ و مرتبط با آن دستگاه باشند.

نکته: درآمد حتماً می بایست در آن دستگاه خاص فرود بیاید، اما فرود برای پیش درآمد لازم نیست. همچنین درآمد حتماً می بایست شامل تحریر های دستگاه و یا آواز باشد، اما وجود تحریر در پیش درآمد ضروری نیست.

تعطیلی موقت

درود.

بنده به دلیل بیماری پدر، حدود یک، دو و یا چند هفته افتخار حضور در بین دوستان عزیز و گرانقدر رو نخواهم داشت!

از تمامی هموطنان عزیزم، ایرانی های پاک پندار، راست گفتار و نیک کردار، طلب دعا برای بهبودی پدرم دارم و امیدوارم که هنگام نیایش، ما رو از یاد نبرند.

نیکی پناه یکایک شما.

پاینده باشید.

آموزش دراب و دراب سه نت

تدریس خصوصی تار و سه تار و دف

درود.

تکنیک مشترکی بین تمامی ساز ها، خصوصاً ساز های زهی وجود دارد که به نام دُراب معروف است.

دراب به معنی سه مرتبه زخمه زدن سریع پشت سر هم است، به نحوی که، زمان اجرای این دراب، به اندازه ی یک نت دولاچنگ باشد. ( یک چهارم ثانیه )

برای اجرای دراب، همانطور که بالاتر اشاره شد، سه بار مضراب زدن روی ساز لازم است، از این قرار:

راست، چپ، راست.

نکته: این تکنیک، یک زینت است، و جایگاه اجرای آن به مهارت و حس و حال نوازنده باز می گردد، اما اگر لازم باشد در قطعه ای، یک یا چند نت خاص حتماً دراب بخورد، ( مانند گوشه ی زیرکش سلمک دستگاه شور ) علامت M را بالا سر آن نت قرار می دهند.

نکته: نوازنده های ساز سه تار می دانند، منظور از مضراب راست این است که، انگشت آن ها باید از پایین به بالا حرکت کند و برای اجرای مضراب چپ، انگشت آن ها از بالا به پایین حرکت می کند. همچنین نوازنده های ساز تار، می دانند که مضراب چپ و راست در تار، عکس سه تار است. بنابراین، مضراب از بالا به پایین در تار، مضراب راست، و از پایین به بالا مضراب چپ محسوب می شود.

نکته: برای مشخص کردن مضراب چپ و راست بالای سر نت ها علامت 7 و 8 فارسی می گذارند. به این صورت که عدد 7 مشخص کننده ی مضراب چپ، و عدد 8 مشخص کننده ی مضراب راست است. ( این امر در ساز دف هم به همین صورت است، یعنی عدد 7 ضربه ی چپ، و عدد هشت ضربه بک است. ) مراجعه شود به آموزش ضربات دف.

برای تمرین دراب، می بایست با سرعت آرام و کاملاً شمرده شروع کنیم. شمارش ان به این صورت است:

1و2و

هنرجویان می دانند، شماره های 1 و 2 مضراب خورده، و وی انتها، سکوت می باشد. بنابراین در شمارش زیر سه مضراب میزنید و بعد سکوت کوتاهی دارید.

بعد از مدتی آن را آهسته آهسته تند تر کنید.

برای شما طریقه ی نواختن آن را ابتدا به صورت آهسته و سپس به صورت تند تر ضبط کردم و اینجا آپلود کردم که آماده دانلود برای شما می باشد.

-------------------------------------------------------

مبحث دیگری که می بایست برای شما در این جلسه توضیح دهم، تکنیک دراب سه نت است. تعریف دراب سه نت با دراب معمولی یکیست، منتها تنها تفاوت آن در این جاست که دراب معمولی، تنها روی یک نت اجرا می شود، مثلاً نت سل را سه بار اجرا می کنیم. ولی دراب سه نت، سه نت مختلف را اجرا می کند. به عنوان مثال، مضراب راست روی لا، مضراب چپ روی سی، مضراب راست روی دو.

شمارش آن مثل دراب معمولیست. به اینصورت:

1 و 2 و

نکته: هنرجویان گرامی باید تلاش زیادی برای فراگیری این تکنیک کنند، چرا که به دلیل انگشت گذاری پشت سر هم و سریع این سه نت، ممکن است صدای گز شنیده شود که با تمرین و ممارست بیشتر رفع می شود.

من برای شما، دراب سه نت را به صورت آهسته و بعد با سرعت زیادی ضبط کردم تا طریقه ی اجرای آن را بشنوید. پس از اینجا دانلود کنید.

استکاتو و اشاره

تدریس خصوصی تار و سه تار و دف

هنگام ســپــیده‌ دم خروس سـحری
دانی که چرا کند همـــی نوحه‌ گـری
یعنی که نـــمــودـند در آئـیـنه صــبـح
کز عمر شبی گذشت و تو بی‌خبری

درود.

استکاتو به معنی قطع کردن صدا، یا به اصطلاح تخصصی خفه کردن صدای بر آمده از ساز است. این تکنیک بین تمامی ساز ها، اعم از زهی، آرشه ای، بادی، کلیدی و کوبه ای مشترک است و هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارد، مگر در طریقه ی اجرای آن.

در سازهای تار و سه تار، طریقه ی اجرای آن به این صورت می باشد که، انگشت سوم خود را ( انگشت حلقه ) تا جایی که امکان دارد می کشید تا انگشت ها کاملاً از هم جدا شوند. سپس همین انگشت را به صورت کاملاً آرام با سیم تماس می دهید.

نکته: محل بر خورد انگشت سوم با سیم اهمیتی ندارد. یعنی مهم نیست انگشت پشت کدام پرده با سیم تماس پیدا کند، چرا که در این تکنیک قرار نیست نت عوض شود، بلکه هدف آن است که صدا خفه شود.

در صورتی که پس از تماس انگشت با سیم، نت عوض شود ولی صدا قطع نشود، به آن اشاره می گویند.

به بیان دیگر اشاره یعنی عوض کردن نت بدون مضراب زدن، و فقط با اشاره انگشتان دستی که پرده ها را می گیرد.

نکته: برای اشاره کردن حتماً می بایست، نت قبل مضراب خورده باشد.

نکته: در اشاره اهمیتی ندارد که با کدام انگشت اشاره کنیم، ولی در استکاتو حتماً می بایست انگشت سوم با سیم تماس پیدا کند.

پس استکاتو به معنی خفه کردن صدا می باشد و اشاره معنی تغییر نت بدون مضراب زدن.