تدریس خصوصی تار و سه تار و دف

درود.

در این جلسه در خصوص دستگاه های موسیقی سنتی صحبت می کنیم.

ما در موسیقی ایرانی 7 دستگاه داریم از این قرار:

1- ماهور

2- شور

3- همایون

4- سه گاه

5- چهارگاه

6- نوا

7- راست پنجگاه ( یا راست و پنجگاه )

بعضی از دستگاه ها، خود شامل یک یا چند آواز هستند.

نکته: منظور از آواز در اینجا، آواز خواندن با حنجره نیست. منظور قطعاتیست که کسر میزان ندارند و فقط موسیقی سنتی ایرانی شامل این قطعات آوازیست.

دستگاه شور شامل آواز های: 1- دشتی، 2- ابوطا که به آن دستان العرب هم می گویند، 3- افشاری، 4- بیات ترک که به آن بیات زند هم می گویند، 5- بیات کُرد که به آن کرد بیات هم می گویند، می باشد.

نکته: اخیراً ادعا بر آنست که بیات کرد و یا کرد بیات، خود یک دستگاه مستقل است، اما این فقط یک ادعاست و ثابت نشده است.

دستگاه همایون شامل آواز اصفهان می باشد.

سایر دستگاه ها آواز ندارند.

عضو کوچکتر آواز، گوشه ها هستند. گوشه ها قطعات کوچک و کوتاه شده ای هستند که همه ی گوشه های واقع در یک آواز، تحریر و شاهد و ایست یکسانی دارند. ( در خصوص تحریر و شاهد و ایست در جلسات بعدی صحبت خواهیم کرد. )

نکته: اگر یک دستگاه چند آواز داشته باشند مثل شور، گوشه های هر آواز نسبت به گوشه های دیگر واقع در آواز دیگر، تحریر و شاهد و ایست متفاوتی دارند. مثلاً گوشه های واقع در ابوعطا، با گوشه های دشتی، با این که هر دو در دستگاه شور هستند، تحریر و شاهد و ایست مختلفی دارند. ولی اگر دستگاهی، آواز نداشته باشد، مثل دستگاه سه گاه، همه گوشه های واقع در این دستگاه، تحریر، شاهد و ایست یکسانی دارند.

پس بهتر است این گونه بحث را جمع آوری کنیم که، اگر دستگاه را بزرگترین واحد در نظر بگیریم، آواز عضوی کوچکتر از دستگاه ولی بزرگتر از گوشه است، و گوشه کوچکترین عضو است.

مثل یک آپارتمان که کل این آپارتمان دستگاه ماست، واحد ها آواز هستند و هر اتاق گوشه است.

نکته: گفتیم ممکن است دستگاهی آواز نداشته باشد، ولی حتماً گوشه دارد.

در خصوص چگونگی و تاریخچه ی تشکیل هفت دستگاه و آواز ها و گوشه ها، در جلسه ی بعد توضیح خواهم داد.

سر بلند باشید.